.:Bireysel Emeklilik Rehberi:.

BİREYSEL EMEKLİLİK HAKKINDA SIKÇA SORULANLAR


SİSTEMİN GENEL İŞLEYİŞİ

Sistemin işleyişi nasıl olacak?
    

Bireysel emeklilik sistemine giriş için dilediğiniz bir emeklilik şirketi ile emeklilik sözleşmesi yapabilirsiniz.
Bunun için risk getiri tercihiniz doğrultusunda şirketin önerdiği ya da kendi tercihinizle emeklilik planları arasından size uygun bir plan ve yatırım stratejisi seçersiniz. Emeklilik planları farklı risk kategorisinde yatırım fonları içerir. Yatırabileceğiniz tutara göre emekliliğinizde elde edeceğiniz tahmini birikim tutarını görebilirsiniz.
Kabul ettiğiniz takdirde emeklilik sözleşmeniz düzenlenir. Eğer varsa seçtiğiniz şirketin talep ettiği miktarda giriş aidatı ödeyerek düzenli katkı paylarınızı ödemeye başlarsınız. Dilerseniz emeklilik planınızı veya ödediğiniz katkı paylarının fonlara dağılımını yılda 4 defa olmak kaydıyla değiştirebilirsiniz. Şirketten herhangi bir şekilde memnun kalmazsanız, birikimlerinizi haklarınızı kaybetmeden başka şirkete aktarabilirsiniz.  

Bireysel emeklilik ürünlerinin mevcut sosyal güvenlik sistemlerinden farkı ne olacak?
    

Bireysel Emeklilik Sistemi, çok basamaklı emeklilik sistemlerine geçişin bir aşamasıdır. Sosyal güvenlik sistemini ikame eden ve ona alternatif bir sistem değil, tamamlayıcı bir sistemdir. Buna göre bireysel emeklilik sistemine girmeniz mevcut sosyal güvenlik kuruluşlarına üyeliğinizde veya bu kurumlara karşı yükümlülüklerinizde herhangi bir değişiklik oluşturmayacaktır.
Bireysel emeklilik sistemi mevcut sosyal güvenlik sisteminden farklı olarak bireysel hesaplara ve gönüllü katılıma dayalı bir sistemdir. Ödemeleriniz, size özel hesaplarda kendi tercih edeceğiniz özel emeklilik fonlarında değerlendirilerek emekliliğinizde size geri ödenecektir. Oysa kamunun işlettiği sosyal güvenlik sisteminde katılım zorunludur ve bireylerden kesilen primler ortak bir havuzda toplanır. Emeklilik sırasında ödenen emeklilik gelirleri o sırada çalışan ve sisteme ödeme yapan bireylerin ödemelerinin toplandığı havuzdan finanse edilir.

Bu sistem, SSK, Emekli Sandığında olduğu gibi hastanelerden yararlanma imkanı da veriyor mu?
    

Bu sistemde katılımcının hastaneden yararlanma imkanı yoktur.

Sistem Devlet Güvencesi altında mıdır?  Katılımcının birikimleri nasıl korunacaktır? Denetim Nasıl Yapılacaktır?
    

Hayır, ancak Takasbank ta saklamanın yapılması ve bunun yanında EGM tarafından yapılacak günlük etkin gözetim ve denetimi ile sistem güvence altına alınmıştır.

Emeklilik fonları emeklilik şirketinin malvarlığından bağımsız olarak Takasbank'da saklanır.
Emeklilik Şirketleri;

  • Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanlığı,
  • Hazine Müsteşarlığı,
  • Emeklilik Gözetim Merkezi,
  • Bağımsız aktüeryal denetim,
  • Bağımsız dış denetim ve
  • Şirket iç denetim unsurları
tarafından prensipleri çok net olarak belirlenmiş esaslara uygun olarak denetim ve gözetim altında tutulacaklardır.

Tüm bu denetimlerin dışında, Bireysel Emeklilik Sistemi'nin güvenli ve etkin biçimde işletilmesini sağlamak, katılımcıların hak ve menfaatlerini korumak amacıyla emeklilik şirketlerinin faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı'nın günlük gözetim ve denetimine tabidir.
Emeklilik şirketlerinin iflası durumunda, katılımcıların birikimleri ile ilgili tüm hakları korunacaktır.
Bireysel emeklilik sisteminin temel unsurları nelerdir ?
    
Emeklilik Şirketi Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu'na göre kurulan ve bireysel emeklilik siteminde faaliyet göstermek üzere bu kanun ile ihdas edilen emeklilik branşında ruhsat almış şirkettir.
Katılımcı Emeklilik sözleşmesine kendi ad ve hesabına taraf olan gerçek kişidir.
Bireysel Emeklilik Aracısı Bir sözleşmeye dayanarak, daimi bir surette şirketlerin emeklilik sözleşmelerine aracılık eden veya bunları şirket adına yapan kişidir.
Bireysel Emeklilik Hesabı Emeklilik sözleşmesi çerçevesinde katılımcı ad ve hesabına ödenen katkılar ve bu katkılara ilişkin her türlü getirinin katılımcı bazında izlendiği hesaptır.
Emeklilik Yatırım Fonu Şirket tarafından emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alınan ve katılımcılar adına bireysel emeklilik hesaplarında izlenen katkıların, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan malvarlığıdır. Süresiz olarak kurulan fonun tüzel kişiliği yoktur.
Portföy Yöneticisi Sermaye Piyasası Kurulu'ndan portföy yöneticiliği yetki belgesi almış, emeklilik şirketlerinin emeklilik fonlarını yönetmek üzere anlaşma yaptığı,SPK'ca uygun görülen portföy yönetim şirketidir.
Saklayıcı Fon portföyündeki varlıkların saklandığı, SPK'ca uygun görülen saklama kuruluşudur.
Birikimli hayat sigortası bulunan sigortalılar birikimlerini bireysel emeklilik sistemine aktarabilir mi?
    

Emeklilik şirketine dönüşen şirketlerde veya emeklilik şirketine asgari %10 payla ortak olmuş hayat branşında faaliyet gösteren ve yeni poliçe akdetme yetkisine sahip şirketlerde birikimli hayat sigortası bulunan sigortalılar, sisteme giriş aidatı ve aktarıma ilişkin masraf kesintisine tabi tutulmaksızın, birikimlerini tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte bireysel emeklilik sistemine aktarabilir.
Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik sistemine aktarım işlemleri Kanunun yürürlük tarihinden itibaren beş yıllık sürenin sonu olan 07.10.2006 tarihinde tamamlanacaktır. Bu tarihten sonra hayat sigortasından aktarım yoluyla Bireysel Emeklilik Sistemine katılım aktarım olarak dikkate alınmayıp, yeni bir bireysel emeklilik hesabı açılması gerekecektir.

Birikimli Hayat Sigortasından bireysel emekliliğe geçiş yapmak avantaj sağlamakta mıdır?
     Birikimli hayat sigortaları ve bireysel emeklilik ürünleri sigortalıların ve katılımcıların farklı finansal ihtiyaçlarına yanıt veren ürünlerdir. Dolayısıyla her iki ürünün birebir karşılaştırılması ve değerlendirilmesi ancak sigortalı bazında yapılabilmektedir.
Giriş aidatı nedir, ne şekilde ödenir?  
  

Giriş aidatı, katılımcının bireysel emeklilik sistemine ilk kez katılması sırasında veya yeni bir bireysel emeklilik hesabı açtırması halinde alınan tutardır. Giriş aidatı asgari ücretin aylık tutarını aşamaz, emeklilik sözleşmesi kuruluşu aşamasında azami bir yıl süre içinde taksitler halinde de alınabilir. Emeklilik sözleşmesinde yer alması kaydıyla, katılımcının bireysel emeklilik sisteminden ayrıldığı veya başka bir şirkete aktarım talebinde bulunduğu tarihe kadar ertelenebilir.

Katkı paylarından yapılacak olan kesintiler nelerdir?
    

Yönetim Gideri Kesintisi: Yapılan katkı payları üzerinden azami %8 oranını aşmamak kaydıyla,
Fon İşletim Gideri Kesintisi: Fon net varlık değeri üzerinden hesaplanan günlük azami % 0,010 (yüz binde on ) oranında,
Yönetim Gideri Kesintisi (Özel Hizmet Kesintisi): Katkı payı ödenmesine ara verilmesi veya yasal bildirimler ve sunulan standart hizmetler dışında emeklilik sözleşmesinde tanımlanmış özel hizmetlerin talep edilmesi halinde katılımcıya bildirimde bulunmak kaydıyla asgari ücretin aylık tutarının azami %25’ini aşmamak kaydıyla kesinti tutarına karşılık gelen fon adetlerinin katılımcının bireysel emeklilik hesaplarındaki fon adetlerinden indirim suretiyle yapılacak kesintisi,
Yönetim Gideri Kesintisi (Ödeme Araçlarından Kaynaklanan): Katılımcının katkı paylarını kredi kartı veya diğer ödeme araçları ile yapması nedeniyle ortaya çıkan giderlerin diğer katılımcılara yansıtılmamasını teminen söz konusu giderlerin karşılanmasına yönelik piyasa rayiçlerini aşmayacak tutar veya oranda katkı payına ek olarak tahsil edilecek kesintisi.

Aylık ne kadar katkı payı yatırmalıyım?
    

Katılımcının dahil olduğu planın belirlenmiş olan bir asgari katkı payı tutarı vardır. Bu tutarın altında yapılan ödemeler ile ilgili şartları şirket belirleyecektir. Gelecekte alacak olduğunuz maaşın yeterli olması açısından, yapılacak olan katkı tutarının maaşın %10’u oranında olması tavsiye edilmektedir.

Katkıların düzenli olarak ödenmesi zorunlu mudur? Planladığımın dışında ara ödemeler yapabilir miyim ve bunlar ne şekilde değerlendirilir?
    

Katılımcının düzenli ödeme yapma zorunluluğu yoktur. Fakat emekli olma koşullarından biri olan “asgari 10 yıl sisteme katkıda bulma” koşulunu sağlaması açısından, en azından asgari ödeme tutarında ödeme yapılması tavsiye edilmektedir. Ara ödemeler ve bu ödemelere uygulanacak kesintiler şirketler tarafından belirlenecek olup, emeklilik sözleşmesinde yer alacaktır.

Katkılarımı ödeyememem halinde ne olur? Kar payı işler mi?
    

Katkıların ödenmemesi halinde, emeklilik sözleşmesinde belirtilmiş olan kesintiler birikimler üzerinden yapılabilir. Birikimlerin sıfırlanması halinde hesap “pasif” hale gelir. Bu katılımcının sistemden çıkması anlamına gelmemektedir. Yapılan bir katkı ile hesap tekrar “aktif” hale geçer ve birikimleriniz değerlendirilmeye başlanır.
Bu sistemde kar payı bulunmamaktadır. Birikimler fonlarda değerlendirilir. Katılımcı fon adedi ile fon birim fiyatını çarparak birikimlerinin ne kadar olduğunu takip edebilir.

Katkı payı ödemeye ara verilebilir mi?
    

Evet. Emekliliğe hak kazanılması için gereken sürenin hesabında, katılımcının dahil olduğu emeklilik planı kapsamında ara verilen döneme karşılık gelen, işlem tarihindeki asgari katkı payı toplam tutarlarının ödenmesi kaydıyla katkı payı ödemeye ara verilen dönem dikkate alınır. 

Bireysel emeklilik sisteminde birikimlerimden borç (ikraz) alabilir miyim?
    

Bireysel emeklilik sisteminde birikimlerden borç alma kavramı yoktur. Kişi istediği zaman sistemden çıkabilir. Fakat emekli olmadan çıkması durumunda vergi muafiyetinden yararlanamaz.

Ödediğim katkılar emeklilik şirketi tarafından ne şekilde değerlendirilecek? Birikimlerim yıllar içinde enflasyona yenik düşer mi?
    

Katılımcı hesabına yapılan katkılar, katılımcı tarafından belirlenmiş olan fon dağılım oranı doğrultusunda paylaştırılır. Bu fonlar şirketin belirlemiş olduğu stratejiler doğrultusunda portföy yönetim şirketi/şirketleri tarafından yönetilir. Gün sonu itibariyle her bir fonun birim pay değeri hesaplanır ve ilan edilir.
Birikimlerin enflasyona yenik düşmesi/düşmemesi fonların yönetimine bağlıdır. Bu riske karşı katılımcıya senede azami 4 defa olmak üzere fon dağılımını değiştirme hakkı verilmiştir. Bunun yanı sıra katılımcının şirketten ve fon yönetiminden memnun olmaması durumunda bulunduğu şirkette bir yılı doldurduktan sonra şirketini değiştirme hakkı vardır.

Seçilen emeklilik planı değiştirilebilir mi?
    

Katılımcının plan değişikliği yapabilmesi için son emeklilik planı değişikliğinden itibaren en az 1 yıl geçmesi gerekmektedir. Plan değişiklik talebinin şirkete bildirim tarihinden itibaren beş iş günü içinde yeni emeklilik sözleşme metni gönderilir.

Katılımcının birikimlerini başka şirketlere aktarma hakkı var mıdır?
    

Katılımcı, emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl geçtikten sonra hesabındaki birikimlerini başka bir şirkete aktarabilir. Yeni emeklilik sözleşmesi için giriş aidatı alınmaz. Katılımcının sisteme giriş tarihinden kaynaklanan hakları aktarım yapılan şirkette aynen korunur.

Emekliliğe hak kazanmanın şartları nelerdir?
    

Katılımcı sisteme giriş tarihinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaşını tamamladıktan sonra emekliliğe hak kazanır.
Sistemde on yıl bulunma koşulu, katılımcının birikimlerini almaksızın ilk emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren bireysel emeklilik sisteminde on tam yıl kalması kaydıyla on yıl süreyle asgari katkı payı ödemesi veya emeklilik planları dahilinde on yıllık asgari katkı payı ödemesine karşılık gelecek toplu katkı payı tutarını ödemesi halinde yerine gelmiş olur.
Katılımcının tüm emeklilik sözleşmelerinden bireysel emekliliğe hak kazanması için en az bir emeklilik sözleşmesinden emekliliğe hak kazanmış olması yeterlidir.

Katılımcının emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılma hakkı var mıdır?
    

Katılımcı herhangi bir anda  bireysel emeklilik sisteminden birikimlerini alarak çıkabilir. Emekli olmadan ayrılması durumunda  katılımcının ödeyeceği vergi tutarı daha yüksek olacaktır.

Emeklilik maaşı ne kadar ve kaç yıl ödenecek?
    

Katılımcı emekliliğe hak kazandığı zaman birikimlerini toplu ödeme/maaş şeklinde alabilir. Maaş almak istemesi durumunda yıllık gelir sigortası yaptırır ve bu sigorta çerçevesinde kendisinin de belirleyebileceği bir süre içinde birikimlerini maaş şeklinde alabilir.

Emekliliğe hak kazandıktan sonra birikimler ne şekilde ödenir?
    

Şirket, emeklilik sözleşmesi gereği emekliliğe hak kazanacağı tarihi en geç bir ay önce katılımcıya bildirir. Emekliliğe hak kazanan katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin bir kısmının veya tamamının ödenmesini ya da yapacağı yıllık gelir sigortası sözleşmesi hükümlerine göre kendisine maaş bağlanmasını talep edebilir. Katılımcının talebi, katılımcının emeklilik sözleşmesi gereği hak sahibi olduğu tarihten itibaren yedi iş günü içinde yerine getirilir.


EMEKLİLİK YATIRIM FONLARI

Emeklilik yatırım fonu nedir?
    

Emeklilik yatırım fonu, şirket tarafından emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alınan ve katılımcılar adına bireysel emeklilik hesabında izlenen katkıların, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan malvarlığıdır.

Emeklilik yatırım fonu portföyüne ilişkin belli başlı sınırlamalar nelerdir?
    

Fon varlıklarının;
a) En fazla %20’si bir topluluğun para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılabilir,
b) En fazla %20’si borsa para piyasasında değerlendirilebilir,
c) En fazla %5’i risk sermayesi yatırım ortaklıkları tarafından ihraç edilen para ve sermaye piyasası araçlarına yatırılabilir,
d) En fazla %10’u mevduat hesaplarında değerlendirilebilir,
e) En fazla %10’u yatırım fonu katılma belgelerine yatırılabilir,
f) En fazla %15’ini, portföyün en az %80’i yabancı para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonlara,
g) En az %30’unu ise portföyünü en az %80’ini ters repo dahil devlet iç borçlanma senetlerinin oluşturduğu fonlara yönlendirirler.

Fon portföyündeki varlıkların saklanması nasıl sağlanacaktır?
     Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği para ve sermaye piyasası araçları fon adına Takasbank'da saklanacaktır. Bunlar dışındaki araçlar için, Takasbank’a gerekli bilgilerin aktarılması kaydıyla başka saklayıcıdan saklama hizmeti alınabilir.

Saklayıcının belli başlı görevleri :
a) Fon varlıklarının saklanması,
b) Alım satım işlemlerinin takasının yapılmasının sağlanması ve kontrolü,
c) Fon portföyünün belirlenen esaslar çerçevesinde yönetilmesinin kontrolü,
d) Portföy değerinin ve birim pay değerinin doğru hesaplandığının kontrolü,
e) Şirkete ve portföy yönetim şirketine, fon ile ilgili bilgileri izleme imkanının ve gerekli raporların elektronik ortamda sağlanması,
f) Diğerleri.


VERGİ SİSTEMİ

Ücretli çalışanlar tarafından bireysel emeklilik şirketlerine ödenen katkı payları, gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirilebilecek midir?
    

Bireysel emeklilik şirketine, katılımcılar tarafından ödenecek katkı payları, ödendiği ayda elde edilen ücretin % 10’unu aşmamak (diğer şahıs sigortaları için % 5) ve yıllık tutarı da asgari ücretin yıllık brüt tutarını geçmemek kaydıyla, gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirim konusu yapılabilecektir.
Örneğin; Mart/2004 ayında, bireysel emeklilik şirketine 60 milyon lira katkı payı ödeyen bir kişinin o ay ki brüt ücreti 500 milyon lira, o tarihte geçerli olan aylık brüt asgari ücret 450 milyon lira olsun. Bu ücretli, ödediği katkı payının 50 milyon liralık kısmını (brüt ücretinin % 10’u), gelir vergisi matrahının hesaplanması sırasında indirim konusu yapabilecektir. Kalan 10 milyon liranın indirimi söz konusu olamayacaktır.

İşverenlerce, çalışanları adına, bireysel emeklilik şirketlerine ödenecek katkı payları, vergi matrahlarının hesaplanmasında, gider olarak indirilebilecek midir?
    

Çalışanlar adına işverenlerce bireysel emeklilik şirketlerine ödenen katkı payları, bordroyla ilişkilendirilmeksizin, onların vergi matrahının tespitinde, gider olarak indirilebilecektir. Ancak, 4697 sayılı Kanun’la, işverenlerce gider olarak dikkate alınacak tutar ile çalışan tarafından indirim konusu yapılan katkı payı tutarı toplamının, çalışanın, katkı paylarının ödendiği aydaki ücretinin % 10’unu ve herhalde yıllık tutarının brüt asgari ücretin yıllık tutarını geçemeyeceğini hükme bağlanmıştır.

Yıllık gelirlerini beyanname ile beyan eden mükellefler tarafından, kendileri, eşleri ve küçük çocukları adına, bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının, vergi matrahının hesaplanması sırasında beyan ettikleri gelirden indirilmesi mümkün müdür?
    

Evet.